Een visionaire Belgische industrieel

Pijlsnelle opkomst

Édouard Empain wordt geboren in een bescheiden gezin en groeit uit tot een van de sleutelfiguren van de industrialisering rond de overgang van de 19e naar de 20e eeuw. Hij begint zijn loopbaan als technisch tekenaar bij La Métallurgique in Brussel, een bedrijf gespecialiseerd in spoorwegmaterieel. Hoewel hij geen diploma heeft, wordt hij als snel bevorderd tot hoofdingenieur en vervolgens tot bestuurder. Hij begrijpt als geen ander de strategische rol die transport en elektriciteit zouden gaan spelen in de moderne wereld.

In 1881 richt hij de Railways économiques de Liège-Seraing op, die de eerste buurtspoorlijn (op stoom) in de Maasstreek aanleggen en uitbaten. Hij sticht ook zijn eigen bank om financiële onafhankelijkheid te hebben. Deze eerste initiatieven vormen het begin van een internationaal industrieel imperium dat bijna 100 bedrijven zou omvatten, die actief waren in Europa, Afrika en Zuid-Amerika.

Pionier van het elektrische vervoer

Édouard Empain speelt een sleutelrol in de aanleg van elektrische tramnetwerken in tal van steden in België (Brussel, Charleroi, Gent), in Frankrijk, maar ook in Rusland, Egypte en China. Hij is nauw betrokken bij de oprichting van de eerste Parijse metro, die in 1900 wordt ingehuldigd.  In Egypte neemt Empain het initiatief tot de bouw van Héliopolis, een moderne stad nabij Caïro.  Héliopolis krijgt een tramnetwerk, een luxehotel en recreatieve infrastructuur en belichaamt zo het ideaalbeeld van de industriële stad.

De geboorte van een industriële reus: ACEC

Aan het begin van de 20ste eeuw komt het bedrijf Électricité & Hydraulique uit Charleroi in moeilijkheden door de industriële crisis in Rusland.  De oprichter Julien Dulait heeft daar meerdere contracten afgesloten voor de levering van elektrische installaties in ruil voor aandelen in Russische bedrijven. De waardevermindering van die aandelen brengt Électricité & Hydraulique in financiële problemen. De toenemende concurrentie van Duitse bedrijven (AEG, Siemens) verhoogt de druk.

Om te vermijden dat de Belgische elektriciteitssector in Duitse handen zou komen, doet koning Leopold II een beroep op Édouard Empain.  In 1904 richt die de Ateliers de Constructions Électriques de Charleroi (ACEC) op, die de activiteiten en infrastructuur van Électricité & Hydraulique overnemen. Het bedrijf groeit uit tot een belangrijke speler in de Belgische elektriciteitssector.

Voor zijn bijdrage aan de economische en industriële ontwikkeling van België wordt Empain in 1907 in de adelstand verheven. Hij wordt Baron Empain, symbool van de koninklijke erkenning voor zijn indrukwekkende levenswerk.